بیماری آدنوم و آدنوم هیپوفیز چیست ؟

بیماری آدنوم چه نوع بیماری است  و چه علائم و نشانه هایی دارد .همه این موارد را در این بخش باهم می خوانیم تا اطلاعات کافی درباره این بیماری داشته باشید آدنوم یا آدنوما (به انگلیسی: Adenoma)‏ به تومور خوش خیم با منشا بافت غددی گفته می‌شود.

این تومور در غددی مانند هیپوفیز، کولون، کبد، تیروئید، پاراتیروئید، غده فوق کلیوی و… تشکیل می‌شود. علائم آن اغلب ناشی از فشار بر بافتهای مجاور و ترشح هورمونهای مربوط به بافت منشا می‌باشد. مثلا آدنوم هیپوفیز با فشار بر بافتهای مجاور موجب تاری دید و سردرد شده و با ترشح هورمون رشد منجر به درشت‌پایانکی (آکرومگالی) می‌شود.

آدنوما اصولا خوش خیم است ولی ممکن است بافت تومورال بدخیم نیز باشد . به تومور بدخیم با منشا بافت غددی آدنوکارسینوم می گویند.

 

بیماری آدنوم و آدنوم هیپوفیز چیست ؟

 

آدنوم هیپوفیز شایعترین توده در ناحیه سلا و پاراسلار می باشد که بصورت یک توده بافت اصلی هیپوفیز بروز می کند. آدنوم هیپوفیز سرطان نبوده و تومور خوش خیم محسوب می گردد و بر اساس اندازه و اینکه آیا باعث افزایش ترشح یک یا چند تا از هورمون های هیپوفیز شده است یا خیر(یعنی غیر ترشحی است) به چندین دسته تقسیم می شوند.

آدنوم های هیپوفیز بر اساس اندازه به دو دسته کلی میکرو(کمتر از ۱۰ میلی متر) و ماکرو(بیشتر از ۱۰ میلی متر) بر اساس اندازه گیری در مقاطع هیپوفیز در MRI تقسیم بندی می شوند. همچنین آدنوم های هیپوفیز بر اساس اینکه آیا از سلولهای مترشحه نوع خاصی از هورمون های هیپوفیز منشا گرفته اند یا خیر نیز به دو دسته مترشحه(فانکشنال) و یا غیر مترشحه(نان فانکشنال)تقسیم بندی می شوند. و خود این دسته مترشحه(functional) به انواع زیر تقسیم بندی می شوند:

۱. پرولاکتینوما(باعث افزایش ترشح بسیار زیاد معمولا بیشتر از ۱۰ برابر حد نرمال پرولاکتین می شوند و علائمی نظیر افزایش سایز پستان و ترشح مایع شیر مانند در پستان ها و نامنظمی قاعدگی می شوند)
۲. آکرومگالی ( باعث ترشح بیش از حد هورمون رشد می شوند و با علائمی نظیر افزایش غیر عادی سایز بینی و انگشتان دست و پا می شوند)
۳. کوشینگ( باعث ترشح بیش از حد هورمون کورتیزول شده و علائمی نظیرچاقی غیر متعارف صورت، افزایش فشار خون در یک فرد جوان و همچنین گاها بروز ترک های بنفش رنگ ( استریا) در سطح پوست می شوند)
۴. نوع ترکیبی(mixed) که باعث افزایش بیش از یک نوع هورمون هیپوفیزی می شوند مثل افزایش همزمان هورمون پرولاکتین و هورمون رشد.
هر چند اینها علائم شایع آدنوم های هیپوفیز هستند ولی گاها باعث اختلالات دیگری نظیر تاری دید و حتی تشنج می شوند که این موارد همیشه در آدنوم های بزرگتر از یک سانتی متر(ماکرو آدنوم ها) بروز می کنند.

 

چه موقع باید به آدنوم هیپوفیز شک کنیم؟
مواقعی که هر کدام از این علائم در یک فرد بروز می کند.

و در چنین مواردی با مراجعه به پزشک متخصص و پس از اخذ شرح حال دقیق و معاینه در صورت نیاز بررسی های لازم از جمله چک آزمایش های هورمونی و انجام MRI مغز و همچنین MRI مخصوص از ناحیه هیپوفیز (pituitary dynamic MRI) و در صورت وجود تاری دید درخواست پریمتری(اندازه گیری میدان بینایی) بطور مفصل به بررسی هیپوفیز و اطراف ان پرداخته می شود.

درمان آدنوم هیپوفیز

درمان آدنوم هیپوفیز بر اساس سایز و اینکه از نوع مترشحه هستند یا خیر متفاوت است. بطور مثال اگر آدنوم از نوع میکرو پرولاکتینوما باشد یعنی اندازه آن کمتر از یک سانتی متر باشد و باعث افزایش بسیار زیاد هورمون پرولاکتین شده معمولا به جراحی نیاز نبوده و با درمان دارویی مشکل برطرف می گردد ولی تمام آدنوم های مترشحه از نوع آکرومگالی و کوشینگ چه از نوع میکرو باشند چه از نوع ماکرو حتماً نیازمند دخالت جراحی هستند. درمان آدنوم های بزرگتر از یک سانتی متر که باعث اختلال بینایی شده اند قطعا جراحی است.

ادنوم های ماکرو(بزرگتر از یک سانتی متر) که از نوع پرولاکتینوم هستند ولی باعث اسیب بینایی نشده اند را میتوان با درمان دارویی پیگیری کرد و در صورت مقاومت به درمان دارویی(medically refractory prolactinoma) تحت عمل جراحی قرار می گیرند.

 

بیماری آدنوم و آدنوم هیپوفیز چیست ؟

 

خوشبختانه در سالهای اخیر درمان جراحی به روش آندوسکوپی از طریق بینی (transnasal transsphenoidal endoscopic surgery) بدون اینکه جمجه فرد بیمار باز شود و با عوارض بسیار کمتر از جراحی از طریق باز کردن جمجمه و مغز بدست جراحان اعصاب چیره دستی چون جناب آقای دکتر گیو شریفی در حال انجام است و پیش آگهی این روش جراحی بسیار خوب بوده و بیمار بلافاصله به زندگی طبیعی خود برمی گردد.

نکته ایی که بنظرم بسیار مهم است بخصوص برای همکاران عزیز اینست که موقعی بایذ برای بیمار تشخیص پرولاکتینوما گذاشت که مقدار پرولاکتین ناشتای خون بیمار بیشر از ۸-۱۰ برابر نرمال باشد. متاسفانه بسیار مشاهده می شود که افراد زیادی با پرولاکتین کمی بالاتر از حد نرمال ماه ها و یا سال ها تحت درمان دارویی با قرص کابرگولین(dostinex) هستند.

 

تکمیلی

تومور هیپوفیز

تومورهای هیپوفیز رشد غیر طبیعی است که در غده هیپوفیز شما ایجاد می شود. بیشتر تومورهای هیپوفیز جز دسته تومور های خوش خیم هستند. آدنوم ها در غده هیپوفیز یا بافت های اطراف خود باقی می مانند و به سایر قسمت های بدن گسترش نمی یابند. تومورهیپوفیز وقتی در حال کار است می‌تواند هورمون هیپوفیز زیادی تولید کند و یا وقتی در حال کار نیست هورمونی تولید نکند و فقط کمی افزایش حجم داشته باشد.

تومورهای هیپوفیز بزرگ که اندازه آن ها حدود ۱ سانتی متر و یا بزرگتر است به عنوان ماکروآدنوم شناخته می شوند. اما تومورهای کوچکتر میکروآدنوم نامیده می شوند. ماکروآدنوم ها، به دلیل بزرگیشان، می توانند بر غده هیپوفیز و ساختارهای مجاور آن فشار وارد کنند.

 

علائم تومور هیپوفیز

تومورهای بزرگ می توانند باعث کمبود هورمونی شوند. نشانه ها و علائم عبارتند از:

  • تهوع و استفراغ
  • ضعف
  • احساس سرما
  • دوره های قاعدگی نامنظم
  • اختلال عملکرد جنسی
  • افزایش میزان ادرار
  • کاهش یا افزایش ناخواسته وزن

علائم  تومور مغزی هیپوفیز ممکن است شامل سردرد ، از دست دادن بینایی باشد. همه‌ی افرادی که به تومور هیپوفیز مبتلا هستند، تمامی ‌این علائم را مشاهده نمی‌کنند. علائمی که در بیمار بروز می‌کند بسته به نوع تومور و اندازه و شکل آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد. برخی تومورهای هیپوفیز ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند

تشخیص و درمان تومور هیپوفیز

در صورتی که متخصص مغز و اعصاب به وجود تومور هیپوفیز مشکوک باشد، انجام چند آزمایش مانند آزمایش خون و آزمایش ادرار، انجام عکسبرداری از سر ، تست بینایی تجویز می‌کند. البته قبل از انجام هر آزمایشی، پزشک، شما را معاینه و در مورد سوابق پزشکی و خانوادگی شما سوال‌هایی می‌پرسد.

گزینه های مختلف برای درمان تومورهای هیپوفیز وجود دارد . حذف تومور، کنترل رشد آن و مدیریت سطح هورمون ها با داروها از جمله این روش ها است گاهی برای درمان تومور هیپوفیز باید مجموعه‌ای از درمان‌ها را به کار گرفت. برای مثال با انجام جراحی، تومور هیپوفیز برداشته شده و‌ برای از بین بردن علائم و کوچک کردن تومورهای باقی‌مانده، از درمان دارویی استفاده می‌شود. پرتودرمانی نیز روشی است که ممکن است در درمان تومور هیپوفیز به کار گرفته شود. در این روش برای کوچک کردن اندازه‌ی تومور از امواج  اشعه X با انرژی بالا و یا اشعه‌های گاما استفاده می‌شود.

اگر تومور بر روی اعصاب بینایی فشار وارد کرده و یا میزان تولید هورمون های خاصی در بدن را دست خوش تغییر قرار داده باشد، برای برداشتن تورمو عمل جراحی انجام می شود. موفقیت عمل جراحی بستگی به نوع تومور، محل آن، اندازه آن و اینکه آیا تومور به بافت های اطراف حمله کرده است .

دو روش اصلی جراحی برای درمان تومورهای هیپوفیز عبارتند از:

روش اندوسکوپی: در روش آندوسکوپی پزشک را قادر می سازد که تومور را از طریق بینی و سینوس ها، بدون برش جراحی بردارد. در این عمل هیچ بخشی از مغز تحت تاثیر نیست و هیچ زخم و اثری از عمل وجود ندارد. برداشتن تومورهای بزرگ به این شیوه سخت است. به خصوص اگر تومور به اعصاب و یا بافت های مجاور مغز حمله کرده باشد.

روش کرانیوتومی : در این روش تومور از قسمت بالای جمجمه از طریق یک برش در پوست سر برداشته می شود. این روش برای رسیدن به تومورهای بزرگ و یا پیچیده تر ساده تر

 

فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *